Tampilkan postingan dengan label satua bawak. Tampilkan semua postingan
Tampilkan postingan dengan label satua bawak. Tampilkan semua postingan
Kamis, 14 Maret 2013
KADO VALĔNTINE
Di hari valēntine jani luungnē ngudiang? Ningehang gendingan? Ah, kuang seru asanang. Sing seru. Seken-seken sing seru. Nyilem-nyilem ka tengah pasih? dingin ah. Apabuin jani, masan yēh pasih gelombangē tegeh. Nadak teka angin baret, ombak gedē lamun umah tegehnē. Pragat gulunga. Tusing, ah! Sing Makita malali ka pasih. apabuin Riri sing bisa ngelangi.
“Pēh, yadiapin sing bisa ngelangi, kan ada dēwēk tiang, say?” ento munyi anē paling luung pesuanga Andrē di aep luh jegēg Riri rikala bayunē kendel.
“Yēē, nyēn men nyak,” Riri nyaru-nyaru nelik sambilanga nyelēp-nyelēpin layah. Mih! Luh jegeg Riri, lamun sing sedeng ngoyong jumah, sing tawang buin kal kudiang bli buin layah anē nyelēp-nyelēpin dēwēknē ento. Kadirasa ngaē narsis, jailnē sing kodag-kodag.
“Lamun nadak nyilem bisa tulungin bli..”
“Mimih, nyēn konē nyak ngelangi? Buina nyēn konē masē nyak nyilem” Riri nungkasin.
“Pēh, lantas lamun malali ka pasih lakar ngudiang konē ditu? O, saja, jake negakin canoe dogēn nyak.? Nyak? Katengahin pasih, ditu lantas nyesep manisan coklat bareng-bareng jak dadua sambilang nutur, nutur apa gen anē ada di keneh. Tegesnē raga ngaē apang suasana valēntine anē lakar teka jani nget jeg paling lēna bandingang jak pidan-pidan. Kēnkēn Ri, nyak apa sing?” Andrē ngelemesin. Biasanē lamun apa ja anē orahange pastika Riri setuju dogēn. Adanē matunangan kenehē mula ja pragat tepuk adung.
Riri nengil. Toliha tunanganē.
“Suud nyesep manisan coklat, ajaka mancing bē, nyēn nawang nemu bē gedē-gedē bisa baang I mēmē, lantas tunu jangin sambel matah, miiiihhh, jaen gati?”
Riri enu masē nengil.
“Ngudiang sing masaut? Nyak apa sing? Nyanan lamun suba suud mancing bē, dadi tunu, lamun sing demen bē matunu, makeneh aluh dadi masē gorēng dogen apang sing sangat kēweh, lantas ajeng bareng-bareng jak dadua. Cutetnē awai janian khusus anggo raga jak dadua, okē? Okē honēy? Hēhēhē Riri jegēg, tegesnē bli sing lakaran suud nyayangin akudan luh jegeg madan Riri, asliaban atin bli sing lakar taēn ngelidin tur lakar ajak bareng-bareng nemu bagia….” Sing suud-suud Andrē ngelemesin tunanganē sambilanga nuutang munyin gendinganē Titi DJ……jangan berhenti mencintaimu…meki mentari berhenti bersinar…….
Riri enu masē nengil.
Di dalam cintamu kutemukan bahagia…ouuwouuuwwwwoooouuuuwwww….., Andrē iteh magending. Bibihnē munyung, nyak buka bojog bengilan anē sedeng garangin sidem, ēksprēsi muanē seken-seken mabuaka, jangih gati dingeh gendinganē. Ento makejang nyak saja-saja pesu uli isin kenehnē. Saja mula tumbēn dingeh lung gendinganē Andrē.
Riri makenyem.
“Hēhēhē, pasti nyak aa Ri? Luh kenyem-kenyem tingalin bli mimihhhh jegēgnē..,, happy valēntine day, honēy, ilopiu…..” Andrē gerimutan tur…nggokk!!! Kēto munyinē, ia niman pipin Riri bas lebian kendel tur sing nyak tenga-tenga, Nyajang-nyajang Andrē ngelut tunanganē. Ngoka buin cepok nganti nelik. Riri sengēl-sengēl. Nganti angkihanē ngangsek selegēk-selegēk, tangkahnē masa bek buka kembungan, aget Andrē lantas suud ngelut. Mula ngenah solēh gayanē matunangan. Riri pragat kendel dogēn ningalin polahnē Andrē, kēto caranē anakē teruna tēnēnan ngenehang dēwēknē. Lamun tusing demen, ituni suba Riri pedih.
Sawatara ada mirib petang tiban metunangan, ento artinē suba ping papat nemu valēntine. Umpami sabilang tiban, pēbruarinē ada ping pindo, pastika maimbuh dadi ping kutus nemu valēntine. Kēwala sing ada kēto! Pēbruari mula sajan-sajan sasih anē luih. Sasih anē nemuang Riri kalawan Andrē. Sasih tēnēnan masē ia maan penyambat dadi ‘Putri Rambut Indah Sejagat’. Krana ia ngelah bok selem leser, wiadin sing taēn marēbonding ka salon. Riri nyidang nyisihang makepatpat finalis lēnan. Nah, tegarang ja tingalin boknē, tuh leh ngulangunin. Lemet malepah ngebekin tundunē anē nyelēng buka dedari tuun uli kahyangan.
Buka pasangan teruna-teruni anē sedeng jatuh ati Valēntine dina sanē ngaē ayubagia, dina sanē sedeng antiang lakar ngawetuang rasa smara. Yadiapin hubungan smara sing ja harus ngantiang tekanē valēntine. Kasih sayang sawai-wai anē kapicēn suba sayuwakti madan dina pinih istimewa lan anē lebian istimēwa pastika ada masē ngungkulin pinih istimēwa lenan buin. Aa, ento anē kenehang Andrē. Sukat matunangan, dugas mara matemu tekēning Riri, sada tawah tepukin anakē teruna enē. Tawah-tawah anē ngedegin basang. Bes lebian munyi. Kaliwat nyēnyē. Raosnē sēnar-sēnor. Riri sing demen nepukin anak muani nyēnyē, lebian peta lan sēnar-sēnor ngaraos.
“Mih, lantas lamun bli sing lebian raos, lamun nengil lonto, kēnkēnang Riri nawang apa anē ada di atin bli? Lamun nengil apa ngidang ngungkabang keneh? Ĕngkēn keneh bli lamun sujatinē bli demen kaping Riri?” kēto Andrē masaut.
Beneh masē! Saja mula kēto!
“Mirib cara nengil kēnē luh sayan ngerti? Kēnkēn caranē mesuang keneh di ati lamun sing ngaraos? Ri, apa luh lakar nawang lamun tiang sayang kapining iluh aukudan lamun tuah pragat baan nolih dogēn? tangkahē magadebiur karasa mamunyi syuuurrr….ah, sing kēto! Mula ja mata ngewakilin keneh. Mata tusing ngengkebang rasa sayang nanging apa ento mirib omongan di mata lonto? Mata nak sing bisa mogbog, Wē, Ri, tegarang iwasin nē matan bli. Iwasin! Iwasin!!”
Riri nlektekang peningalanē Andrē. Ia ngerasa ada getar, nanging gedebiuran ento ngancan makelo ngancan ilang. Lantas nengil.
“Kēnkēn?”
Riri kedēk.
Andrē milu kedēk.
“Ngudiang kedēk?” Riri matakon.
“krana luh kedēk”
“ngudiang kēto”
“Krana apa anē luh kedēkin, kerasa buka ngedēkin dēwēk blinē padidi. Pastika luh ngenehang dēwēk bli mula demen banyol aa?”
Tur Riri makenyem, Andrē milu masē makenyem.
“Pelih!” Riri nadak nyegik.
“Pelih? Apanē pelih?”
“Hmm, krana matan blinē sing mesuang getar istimēwa di tangkah tiangē. Ento artinē matan bli jenis mata demen mogbog. Ento anē rasaang tiang. Sujatinē bli sing seken-seken nyayangin tiang. Bli muani demen usil. Bli tēnēan type anak muani sing taēn rungu tekēn keneh anak luh. “
“Ah…….????”
“Aa!”
“Matan luhē dogēn anē pelih mretēnin. Sangkala lamun ngomongan pikobēt ‘raos mata’ lamun asliaban tepuk nak bisa pelih. Tegarang kenehang munyin blinē, tegarang kenehang apa anē lakar orahang bli, Ento dadi buktiang. Mekeneh tekēn bukti, Ri?” Andrē masaut sambilanga ngelkel kedēk.
Riri sing masaut. Saja mula mata sing dadi gugu apabuin sujatinē ngawakilin keneh di ati. Riri masē sing nyak bes nyeliksik mretēnin Andrē. Krana ia sing ngerti artin mretēnin apa ja konē artin mata nak muani. Dugasē ento! Dugas mara matemu kaping Andrē. Makelo-kelo mara ia nawang bikas nak muani tēnēnan, kerasa ampah idupē lamun awai dogēn sing ningeh sēnar-sēnor munyinē Andrē. Beneh gati Andrē saja mula sajan-sajan ngenehin dēwēknē, ento mula sing ngidang engkebang. Apabuin lamun sedeng nutur jak dadua, Riri lantas tumbēn ningalin Andrē nadak cara nak kolok sing pesu munyi,sing nyautin patakonē, Andre ane biasanē tingalin uyang nadak mendep dogēn. Sing pati pesu munyi. Pastika bakat sangat kenehang tur ia lakar matakon, “ Dina jani bli tawah tingalin tiang, Ndrē” utawi “ ngudiang pragat mendep?” utawi buin ngaraos nakē Ndrē! Nah, ento maciri sujatinē Luh Jegēg Riri sayang kaping Andrē paukudan.
“Kēnkēn, Ri?” Andrē muyarang lamunanē Riri.
“Apa anē kēnkēn?”
“Pēh! Payu apa sing ngarayain valēntine di tengah pasih sambilang nyesep manisan coklat, sambilang menēkin canoe, sambilang mancing, sambilang……”
“kēwala, bli…tiang sing bisa ngelangi”
“Kan suba ada bli, Bli lakar nyagain”
“Tiang precaya..”
“men, apa buin?”
Riri nengil. Andrē nawang tunanganē sumangsaya. Andrē sing nyak nesek ban petakon lēnan. Ia ngemang selah bajang jegēg tēnēnan sumangsaya, ngemang selah ngenehang nganti seken-seken yakin tur mesikang keneh. Sing makelo ngantiang. Lantas Riri mamunyi bukakēnē:
“Ngaba pelampung gēn nyak, bli?” Riri masaut polos.
Andrē nlektekin Riri, ningalin gliap matan tunanganē, buung ia kedēk. Lantas meanggutan. Tuah anggut-anggut. Pragat baan anggut-anggut.
DI UMAHNĔ RIRI
Sid meja kamar tamunē ada aiket bunga anē busan baanga Andrē, kertasē mawarna barak nguda, warna dedeman Riri tur katulis :…..” jangan pernah membiarkan seseorang datang kepadamu lalu pergi begitu saja tanpa merasa lebih baik (mother Theresa)” tur betēnē matulis adan tunanganē baan tulisan anē luiiiiiiiiiiiiih gati!, Selamat hari kasih sayang…….betēnan matulis buin : LOPIU tur betēnan buin ada ngalintang gambar jantung misi bunga mawarna liu nyak mirib cara kembang api. Cutetnē ramia!
Minggu, 10 Maret 2013
GURUNE MILU JARUH
Di natah sekolahan SMK 5 Mentaram anē kasub, jani ngenah mamung. Murid-muride suba tuni semengan malajah di tengah kelas, makejang sinah kumuh malajah. Busan-busan ngenah abesik dadua gurune pesu uli tengah kelase. Mirib ada pesu ngenceh, ada ane ngeroko bedik. Lantas buin macelep ngalanturang ngajahin.
Di bucun ruangan BP3 ada tetelu murid jurusan mesin nega-negak tusing kadi biasane, tusing milu di tengah kelas malajah. Muane sebet. Abesik ngenah bengong nlektekang entikan padang ane apik di sisin lapangane.
“Lamun tusing ulian pilem jaruh…. sakit gede!. Tusing mirib icang lakar kena wajib lapur sabilang wai ngenjuhin mua sid ruangane pak Puji,” Rahgung ngemigmig naenan gedeg basang. HP misi pilem jaruh ngae sengkala, sajan-sajan ngedegin basang. Konden buin basang layah. Lan ane sanget ngranang gedeg ningalin muan timpalne Angga dadi ngawedarang virus download negatif. Ento ngranang Rahgung dadi milu kena getahne. Getahne aa dini, mamaksa lantas nganti sabilang telung dina ngojog ruang BPne pak Puji. Apa kal orahang buin? Ngetan sing bisa ngomong apa. Lamun suba pelih tetep madan pelih. Nyadia nyalanang hukuman pak guru BP.
Busan jumah Rahgung suba ngelah keneh jejeh nekedang unduk ane nglepedin dewekne. Jejeh ngenehang bapane memedih nyanan yen mamaca kertas surat panggilan ulian kasus ane ngae lek ati. Di aep memene, Rahgung suba ngenehang bas jejeh kenehe nekedang surate uli sekolahene. Ngenehang kenken memene lakar memedih lan sing suud suud ngemigmig. Lakar sing suud-suud nampi munyin memene ane ngae kuping barak. Samangan-mangan tiuke di paon, enu mase dingeh mangan munyin memene, sajaba ngae barak biing muane ningehang. Mih, konden buin ngenehang bapane ane rengas ngelah temperamen tingkat tinggi. makejang ancaman-ancaman ane ngae jejeh lakar pesu uli bibih bapane, apabuin bisa misi ngemplangin. Ia harus siap-siap ngarepin ene. Biasane endasne ane paling maluan kena tampel, lantas muane nyajang-nyajang tampele. Lamun suba raos bapane misi nyegik lan munyin bapane sing kodag-kodag kasarne, lautang misi ninjak. Rahgung keten-keten ngenehang. Gumanti jejeh paling.
“Tegarang tingalin HPne?” bapane nelik. Rahgung nyerahang HP blackberryne. Nyapnyap kerasa purug. Rasa jejeh lamun nadak HP ane paling kasayangang pesan lakar pantigange.
Sakewale tusing. Sing cara ane bakat kenehang.
HPne sing pantigange. Muan Rahgunge ane ngenah jejeh ngancan nayuhang bedik rikala ningehang munyin bapane ane sada lemes. Apabuin memene nyesed nakonang paundukane di sekolah. Ibuk bapane mukak-mukak isin video di HPne. Misi pilem rekaman dugas ada sengkala angin puting beliung pidan di tongosne ngoyong. Kejadian ane suba liwat. Ada pilem banyol anak cerik lan rekaman gendingan jaman jani. Misi mase abedik rekaman balap-balapan sepeda montor, buka dedeman ceri-cerike jani, mula ja mase hobine Rahgung uli pidan. Nak mula jurusane ane demenine di sekolahan.
“Sujatine Rahgung nak degeng negak di duri Jefry uli sukat pejumu pelajahan, uli sukat gurune nerangang suba tepukin nguntul gen ngencanin HPne. Lantas Oki lan Lanang ane bangkune mapaekan nginggsir tongsne negak,” keta-keta masadu saking jejeh opake, Rahgung nyatua naenan jerih di aep reramane.
“Cai milu mabalih apa sing?”
“Sing me, keto mase bapa. Tepukin tiang krana ulian mapaekan sajan tongose negak . Jefry persis negak di aep tiang. Tepukin asliaban dogen.” Rahgung nedasang.
“Artine cai mase nepukin apa ane baliha jak timpal caine?”
Rahgung maanggukan sambilange nguntul.
“seken-ke cai nolih?”
“Aa, men kenken, nang. Tiang negak paling duri abangku ajak ia, nak, makejang polahne bakat tepukin. Sujatine sing mekita nepukin, apabuin gurune di aep sedeng iteh nerangang pelajahan,” Rahgung nedasang. Muane polos gati ngaraos.
Bapa lan meme pragat anggut-anggut.
Rahgung padidi heran ningalin bikas nanangne. Tumben! Biasane nanangne kenyat demen nyagur malu urusan duri. Maluan nyagurne mara metakon. Taen dugas Rahgung mapelalian sid pisagane di duri, krana engsap nyautin munyin sms nanangne, sing liu munyi aliha ka pisaga kuri umahne lan sing kene sing keto lantas nyajang tampela muane. Tegarang kenehang, di aep timapl-timpalne ane sing nawang unduk apa-apa. Rahgung nganti kuangan daya ngenehang parisolah nanangne ane suba mabading 180 derajat. Uli bikasne ane sada kenyat dadi mabading ‘slowdown’. Seken ngae angob macampur ngae liang. Apabuin kendelne bes lebian-lebian kendel di aep timpal-timpalne di kelas, rikala ia nepukin nanangne padidi, seken-seken sada kenyat milu melaninn unduk pikobet pilem jaruhe ento. Ane mase seken-seken, sujatine ia sing terlibat langsung. Kenken kanti ngenah mejogjag nanag teken pak Puji, guru BP3 ento.
“Rahgung, panak tainge niki ipun astika Nak sajan jelema polos. Bes polosne niki pepes anggona gae ken timpalne. Kencanin manten ken timpalne. We, pak guru, tiang nawang presis solah panak tiange puniki,” buka keto nanangne mekata. Lan rikala nandatanganin surat pernyataan ento Rahgung ngingalin nanangne enu kekeh nulak. Argumen nanangne mula saja masuk akal. Nedasang ngenah logis. Das ngetel yeh matan Rahgung ningalin cara nanangne mela dewekne. Sajan-sajan rungu teken tingkah polah pianakne. Nanging apa orahang buin. Ia setata ada ditengahin pikobet timpal-timpalne ane kual, lan posisine ane masa anggapa pelih. Apakone alasane, wiadin tuah asliaban ningalin, matagenan nyake sing, ento tetep madan pelih. Apija dadi tolerir. Rahgung sing pelih nanging ngenah di tongose ane pelih, tetep kena pasal kapituduh : ketara mabalih pilem jaruh di kelas. Nah lamun ento, sing ngidang bakat kelidin buin!
Lan nyalanang wajib lapur, surate ento pemekasne katandatanganin nanangne. Wajib lapur ane las Rahgung jalanang sawatara telung wai ngedil ka ruangan BP3. Timpalne makadadua kena wajib lapur sawatara asasih mekelone, Sajan baat hukumane krana anggapa nyepel sid HP lan ngedenang di aep timpale ane lenan rikala ada pelajahan di kelas. Enu mase aget. Agetne apa? Aa, aget sing tundunga uli sekolah utawi mapecat. Mih!
Rahgung kendel sing kodag ningalin cara nanangne melanin undukne.
Rikala makejang pada momot mamung di aep ruangan BP, Rahgung ningeh anak majalan maekang. Maketelu timpalne matolihan. Ngenah Pak Ngabdul Guru bagian kesiswaan lan Pak Rai guru jurusan seni ukir. Rahgung asliaban nolih. Beh, Kar ngudiang buin guru ane demen ngae seneb basang tenenan maekin. Nepukin uli joh gen suba naenang isin basang ngeluah. Apabuin ngajakin ngaraos.
“Unduk apa kaukin guru BP?” Pak Rai matakon,matane nyureng. Ngenah gati ewer uli carane nolih Rahgung.
“Ten wenten napi pak,” Rahgung ngutsahang ngengkebang pikobete. Seken-seken gedeg sabilang nepukin guru ane besik ene.
“Bogbog cai lamun sing ada masalah apa-apa nganti panggile ka BP”
“Soal pilem jaruh ento aa? Beh, Pastika, apabuin lamun sing lenan teken ento” Pak Ngabdul sada nawang sulur.
“makita mabalih pilem jaruh buin? Ento tingalin di laptop bapak,” Pak Rai kadirasa mamunyi nyauh katuju ring laptop ane abana sid tasne. Timpal-timpalne pada gelu. Konyangan tengkejut
Soleh sajan! Guru aukud ene nyajang gati ngurukang mabalih pilemne ane kasimpen di laptopne.
“Sajan guru buduh! Lengeh! Sajan-sajanke guru demen belog ajum” ia ngisis. Ada kone guru milu ngajahin gae boya-boya. Ene gurune mase milu jaruh.
Kamis, 22 September 2011
NANANG
A tenga kenehné Nyoman ngoyot és kuwud di warung bucun umahné, bibihné munjung nengil. És ento tusing ngaé seger kolonganné, buka cara ibi, campah karasa! Bayuné inguh. Uyang paling kenehné, angen? Ngulangunin nyén, Néni? Badah, sai suba matemu. Bes sabilang wai tepuk masé ngaé wadih.
Ipian ibi peteng ngaé bayunné inguh. Lamun ngipi menék sepéda, menék bis ramé-ramé, negakin montor wiadin ngipi masiat, apabuin ngipi menék kapal terbang. Ento artiné suba ngawitin idup matantang baan nyalanang wisésa. Masiat di peteng buka anaké ngorahang “nyabuk”, kawisésan marupa bebadong, rikala mesiat ngarepin musuh, bebadongé dogén ané sinah luas makeber. Kéto raos anak tua pidan. Anak tua ané ngorang saja-saja ririh. Nanging ento ipian reramané Nyoman. Nanangné taén nutur, ia satmaka siap aduan.
“Siap aduan?” Nyoman sada tusing precaya ningeh satuan nanangné. Éngkén buka raga suba lekad lebian paripurna kabanding buron ngudiang buin nglekas dadi siap. Siap aduan koné buin. Nyoman ngancan sing ngerti.
Nyoman inget satuan nanangné taén masiat cara tradisi kulawarga para panglingsirné ané suba magaris turun-temurun. Lantas nganggo “gagemet”, cara kesaktian ané orahanga pekakné sukat ia menék teruna. Suba anggapa kelih bisa nampi munyi cara anak kelih.
“Ené jani aba,” pekakné ngwangsitin.
“Anggon gena né, kak? Jani tusing enu jamanné anak masiat. Apa buin nganggo kakéné!” Nyoman nyampahin yadiapin makita nampi. Nampi ulian ningalin barang tawah-tawah kéto. Jaman jani satata ané gentayangan buka démontrasi, dija-dija ké, di rurungé, di aep gedung DPR. Denyut nadi rurungé bek anaké pada majéjér ngundukang “ketidakadilan” nyerit-nyerit metoh ulian démontrasi, cerik-ceriké ané démo masé milu polos pangus ulian nasi abungkus. Ené maadan perang ékonomi puru isin gumi nganti ka tengahin guminé, perang ékonomi di sajaba keneh puru pisaga, ento ané daat kabinawa. Béh ené jani lakar anggo gena bebadongé? Nyoman momot. Tusing ngerti.
“Jaman jani anaké nglawan baan belog lan sasarané generasi muda kawujudang baan pendidikan, merangin narkoba, racun gumi teruna-teruniné. Jamané jani jaman nglawan korupsi, kak,” Nyoman nuturin pekakné cara anak cetu. Cenik tua.
“Ené sajan jelema belog! Mapi-mapi ririh, cai!” pekakné nengkik, munyiné keras madingehan. Matané nelik cara matan barong, gidatné malipet cara buntelan kain gringsut. Sambil ngedeng-ngdeng jénggotné. Liman pekaké suba sada kisut nyisaang siteng uatné dugas teruna pidan. Muani tulén tedas enu sinah dugasé pekak nyalanang teruna siteng magueng.
Nyoman tangkejut, tumbén jani ngrasaang beeng ulian pedih nak lingsir ané kaukin I Pekak.
Pekak mula saja sajan kekeh, bikasné meuat kawat mebalung besi kéwala kolongané masé buka kawat. Kenyat! ia taén ningeh satua nanangné. Lamun pekakné sujatiné bisa makeber, nambung tegeh dadi api di duur punyah nyuhé, nyidang ngrérénin ujan ané bales misi makrébékan. Manyama ajak kilap, nganti nyidang nekaang ujan. Bisa nglekas dadi apa gén, lan bisa masé ngilang. Karana ento anaké di désa nawang lamun pekakné seken-seken jelema aéng. Kabinawa. Wisésa. Takutiné ajak musuh-musuhné. Ané ngenah tur ané sing ngenah. Bisa maya-maya. Kéwala tidong mayadanawa! Péh, kedék ka tundun Nyoman. Mekita ngrikik, nanging enu masé ngelah tatakrama. Sing dadi ngedékin anak tua, apabuin ento pekak padidi. Nyén nawang seken-seken satuan nanangné ento.
Nyoman ngelah dadong papat ané suba lingsir nanging enu masé nyunarang sisan-sisan jegegné dugasé bajang pidan, ento artiné pekakné dugasé teruna pidan nak sajan-sajan mula bagus. Saking bagusné buka patpat nak luh nyelepeteg di aepné. Mirib ulian kawisésan ané gelahang i pekak. Tendasné Nyoman masé ngerasa ibané mesiib pekak bedik, apabuin Nyoman mamémé tuah aukud. Asanang nanangné sing nyak milunin bikas pekakné, ané demen ngelua. Nanging, nden malu, mimih, eda-eda nyanan bisa ibané ané lakar liu ngelah somah, sasubané ngwarisin kesaktian ento. Nanging joh di kenehné ané seken-seken sajan, Nyoman ngelidin bikas buka kéto. Tolih ja makejang dadongné. Makejang nyényé. Désané lakar uyut baan munyi anak lingsir nyényé. Ngéngkén lamun mani Nyoman ngebekin isin umahné baan Néni-Néni lénan? Béh, lakar bisa cara peken dadiné isin baléné. Nyoman sangsaya. Kitak-kituk. Nget jeg bagus gati pekakné teruna pidan nganti patpat ngelah kurenan. Mula ké i pekak madasar play boy, apa masé krana nyalanang bebadong maranén aji pangegér?
“Krana tusing ada perang setata cai anggo nyagaang déwék!!”
Nyoman ngancan tangkejut, enu pedih pekakné.
“Mimih?!” Nyoman ngancan ketug-ketug bayuné.
“Wé, Nyoman belog! Di jaman perang pidan ané nglawan musuh-musuh, ané jaga nyagaang gumi lan ngajiang déwék buka jelema biasa. Musuhé ento tedas ngenah lan i raga mesiat ngadokang wanén. Jani mesiatné nganggo cara lén. Makejangan dadi musuh tur ngelah daya patuh, kéwala muané polos kadirasa akur matimpal. Ené ané seken-seken daat kabanding masiat ané seken-seken masiat. Krana senjatané mapas angin. Tusing ngarasaang apa-apa dapetang buin mani ngutah getih, lantas matane nelik lan basangné kekeh, panyuudné nyerit lantas ngasén!”
Nyoman tusing ngerti ngenehang munyin pekakné, nanging ngaé jejeh ati.
“Tampi lan aba amanat kulawerga ené!” magumana pekakné ngraos.
Nyoman nampi buntilan kain mawarna putih kekuning-kuningan sada burem lan kumel saking makelo tusing taén maumbah. Mirib mula tusing dadi kena yéh lan sabun. Rikala buntilan kabukak tangkahné gedur-gedur, ngéndah isiné. Misi pipis merajah. Misi batu-batuan mawarna magenep. Apa kadén buin isiné.
Ujug-ujug Nyoman inget pidan dugas taén ngateh timpalné luas ngalih aji pangegér krana timpalné Ketut Lungsur makeneh ajak luh jegég timpal sekelasné. Lantas balian pangegér ento ngemaang buntilan misi pipis logam mirib cara ané baanga pekakné jani. Ketut Lungsur kadirasa Rejuna matemu dedari kagelut smara nganti ngelah panak. Tedas pesan pipisé ento meranén.
Nyoman kenyem-kenyem inget timpalné. Kerasa ginik padidi. Katlektekin buin cepok isin buntelan ento, ada keris bawak meluk lima, ada batu-batu lan apa kadén buin isiné. Mirib ené ané ngranang pekakné ngindang makeber peteng. Apija makeber boya madamar, nak galang koné sinah makejang isin guminé. Seken kabinawa!
“Apa kerisé ené ngidang ngaé tiang dadi sarjana ané dueg ngakit kapal terbang buka pagaén pak Habibi?” Nyoman ngenehang sambilanga ngusud perabot kuna ento.
“Ngudiang sing?” munyin pekakné dingeh ngrébék di kupingné Nyoman, cara nawang apa ada di kenehné Nyoman.
Nadak peluh matah ngetél neréstés uli awakné. Bayuné ngetor nyajang pesu gerapné. Apa seken ané taén dingeh uli satuan anaké di désa, apabuin satuan nanangné, sujatiné pekakné wisésa seken-seken kabinawa. Asané téknologi canggih cara janiné kondén nyidang ngadétéksi apa ané ada di keneh anak. Bisa mamaca keneh anak lén. Cutetné sesuban ngabuktiang raos pekakné ento, Nyoman sing nyidang buin makelid. Kabukti sujati pekakné mula saja-saja wisésa. Ento suba kabuktiang padidi.
“Sedek cai suba maadan sarjana kasub lan suba langkung maan jabatan ané melah, lakarang cai matemu modél pesiatan ané garjita. Pesiatan sing tan baatné anéh lan sai tepukin tusing adung ané madan mesiat. Senjata-senjata tawah nyelesek ka awak, kema-mai buka batu météor cerik ané belah-belah. Nyak dadi cundang cai? Wiadin awak cainé kena peluru cai kal tusing tawang uli dija kadén tekané?” pekak matakon sambilanga nyeledét Nyoman.
Nyoman ngikis sing suud-suud ngetor. Saja ada kéto? Nyoman sing nawang.
“Ento artiné lamun tiang ngaba perabot tenénan lakarang dadi teruna sakti aa kak?”
Pekak anggut-anggut sambilanga ngusud janggutné.
Nyoman buin nletekang és kuwud di arepné. Ngancan mulisah boya ja ulian Néni. Gagélane i Néni cundekné kapineh melah. Ipiané ibi sanja buka nak nadi. Pekakasné buka maurip, kadirasa siap aduan ané sedeng ngincer baong musuhné nganti endas musuhné ento selegek-selegek. Angkihané baat. Tuah nebek acepokan sajan “tajiné” ané kagambar baan lawatan keris mangan, musuhné ngasén tur getih anyar ngetél makembengan di natah pedésan. Nyoman kerasa gemes pesan nebek musuhné, ”musuh cangé suba bangka!” nyerit ia nglekas siap ngruyuk merkak merasa prewira.
Nuju endag surya, nyisir di galang kangin pedésan, dapetang tepuk makejang nyama braya pada sigsigan ngeling. Awak nanangné kekeh nengkayak di balé gedé pangelingina tekén méméné, adi-adi makejang, beliné, lan nyama ané lénan, ada masé nyama ulian nanangé tur nyén kadén buin bakat tingalin. Makejang sebet. Nyoman ngerasa nyesel ring déwék! Apa taji ané magambar marupa kadutan ané bakat aud tur kaentungang sing suud-suud suba mragatang atman nanangné? Apa pelih sasaran buka pinutur pekakné sekadi ‘peluru nyasar’ ané nebekin sabilang musuh ané ngentas? Petengé bas dedet. Tusing mengkeb malawat denges. Dedet ané sing nyidang ningalin encen koné timpal. Encen koné musuh.
“Nanang cainé dadi cundang, ping kudang-kudang. Nanging jani lacur tepuk nganti ngaud uripné,” buin munyin pekakné padingeh.
“Pantesné pekak nedunang aji-ajian lan pusakané ento ring i bapa,” Nyoman ngentungang sesel sing kodag-kodag.
“Nanang cainé tusing nyak nampi dadi “tameng” cara kaprawiran panglingsir i raga, pragat iteh ngitungang perabot marupa obéng, engkol, kunci tang, palu, pacul tur ané lénan anggon geginané idup,” nutur i pekak.
Nyoman mamung ulian precaya kén tusing. Kéweh ngenehang logika ané sing tedas buka lintihan anaké lingsir ané nyihnayang jelema lan sentanané dadi buka lintihan kasusun simetris buka diagram ané mabesikan dadi prebikas marupa krédépan aéng, sajan sajan aéng di alam modérn ané matuladan ring kasujatian idupé, madasar obsérvasi-obsérvasi ané Nyoman itunganga sewai-wai, tiban-tibanan anggo nglawan arus ané kuna cara unduk satuan pekakne ené. Sing cocok tekéning kenehné. Ené maadan satua modél-modél. Sing mabesikan. Sing nyak adung tekén satua jaman jani. Nanging Nyoman sing nyidang ngorahang apa? Lamun tedasang pesan nasib jelema suba titah pejalané. Tuah Widhiné ané nawang buin pidan raga mati boya ja dadi tawah. Tusing dadi matanggeh ulian sekancan perabot “gegemet” marupa pipis logam, aji-ajian, lan kadutan muah ané lénan. Widhiné tusing ngitungang jalan négosiasi. Urip ulian nyilih. Tur ané Nyoman seken-seken tawang dugas luas ngechék ka rumah sakit, data-data ané munggah di medical record rumah sakité diagnosané suba tedas gati. Sajan-sajan tedas. Nanangné kena leukemia ané sada madurgama.
Nyoman jengah. Peteng-peteng rikala bulan mati lantas kutanga joh ka tengahin segara buntilan mawarna putih kakuning-kuningan lan kumel ulian sing taén maumbah. Apang yéh pasihé acepokan ngedasang, sambil ngemigmig ia. Yéning mani buka pangraos pekakné yadiapin ia nyalanang idup suba madan suksés tur ngelah jabatan melah di kantor, serahang ring Widhiné dogén, apang élah. Praktis, tusing mikir boya-boya. Nyaké siap aduan, kuluk mapalu, macan saling tregés, manusa saling gutgut, apa nyak sing, Nyoman sing ngarunguang. Cundekné serahang makejang unduké ring Hyang Pramakawi. Ento raos ané ada di pangipiané Nyoman, laut nadiang wangsit anak lingsir. Béh, kanggoang monto malu........ Nyoman tusing makatang ngipi ané tidong-tidong, ngipi mesiat di peteng.
Ipian ibi peteng ngaé bayunné inguh. Lamun ngipi menék sepéda, menék bis ramé-ramé, negakin montor wiadin ngipi masiat, apabuin ngipi menék kapal terbang. Ento artiné suba ngawitin idup matantang baan nyalanang wisésa. Masiat di peteng buka anaké ngorahang “nyabuk”, kawisésan marupa bebadong, rikala mesiat ngarepin musuh, bebadongé dogén ané sinah luas makeber. Kéto raos anak tua pidan. Anak tua ané ngorang saja-saja ririh. Nanging ento ipian reramané Nyoman. Nanangné taén nutur, ia satmaka siap aduan.
“Siap aduan?” Nyoman sada tusing precaya ningeh satuan nanangné. Éngkén buka raga suba lekad lebian paripurna kabanding buron ngudiang buin nglekas dadi siap. Siap aduan koné buin. Nyoman ngancan sing ngerti.
Nyoman inget satuan nanangné taén masiat cara tradisi kulawarga para panglingsirné ané suba magaris turun-temurun. Lantas nganggo “gagemet”, cara kesaktian ané orahanga pekakné sukat ia menék teruna. Suba anggapa kelih bisa nampi munyi cara anak kelih.
“Ené jani aba,” pekakné ngwangsitin.
“Anggon gena né, kak? Jani tusing enu jamanné anak masiat. Apa buin nganggo kakéné!” Nyoman nyampahin yadiapin makita nampi. Nampi ulian ningalin barang tawah-tawah kéto. Jaman jani satata ané gentayangan buka démontrasi, dija-dija ké, di rurungé, di aep gedung DPR. Denyut nadi rurungé bek anaké pada majéjér ngundukang “ketidakadilan” nyerit-nyerit metoh ulian démontrasi, cerik-ceriké ané démo masé milu polos pangus ulian nasi abungkus. Ené maadan perang ékonomi puru isin gumi nganti ka tengahin guminé, perang ékonomi di sajaba keneh puru pisaga, ento ané daat kabinawa. Béh ené jani lakar anggo gena bebadongé? Nyoman momot. Tusing ngerti.
“Jaman jani anaké nglawan baan belog lan sasarané generasi muda kawujudang baan pendidikan, merangin narkoba, racun gumi teruna-teruniné. Jamané jani jaman nglawan korupsi, kak,” Nyoman nuturin pekakné cara anak cetu. Cenik tua.
“Ené sajan jelema belog! Mapi-mapi ririh, cai!” pekakné nengkik, munyiné keras madingehan. Matané nelik cara matan barong, gidatné malipet cara buntelan kain gringsut. Sambil ngedeng-ngdeng jénggotné. Liman pekaké suba sada kisut nyisaang siteng uatné dugas teruna pidan. Muani tulén tedas enu sinah dugasé pekak nyalanang teruna siteng magueng.
Nyoman tangkejut, tumbén jani ngrasaang beeng ulian pedih nak lingsir ané kaukin I Pekak.
Pekak mula saja sajan kekeh, bikasné meuat kawat mebalung besi kéwala kolongané masé buka kawat. Kenyat! ia taén ningeh satua nanangné. Lamun pekakné sujatiné bisa makeber, nambung tegeh dadi api di duur punyah nyuhé, nyidang ngrérénin ujan ané bales misi makrébékan. Manyama ajak kilap, nganti nyidang nekaang ujan. Bisa nglekas dadi apa gén, lan bisa masé ngilang. Karana ento anaké di désa nawang lamun pekakné seken-seken jelema aéng. Kabinawa. Wisésa. Takutiné ajak musuh-musuhné. Ané ngenah tur ané sing ngenah. Bisa maya-maya. Kéwala tidong mayadanawa! Péh, kedék ka tundun Nyoman. Mekita ngrikik, nanging enu masé ngelah tatakrama. Sing dadi ngedékin anak tua, apabuin ento pekak padidi. Nyén nawang seken-seken satuan nanangné ento.
Nyoman ngelah dadong papat ané suba lingsir nanging enu masé nyunarang sisan-sisan jegegné dugasé bajang pidan, ento artiné pekakné dugasé teruna pidan nak sajan-sajan mula bagus. Saking bagusné buka patpat nak luh nyelepeteg di aepné. Mirib ulian kawisésan ané gelahang i pekak. Tendasné Nyoman masé ngerasa ibané mesiib pekak bedik, apabuin Nyoman mamémé tuah aukud. Asanang nanangné sing nyak milunin bikas pekakné, ané demen ngelua. Nanging, nden malu, mimih, eda-eda nyanan bisa ibané ané lakar liu ngelah somah, sasubané ngwarisin kesaktian ento. Nanging joh di kenehné ané seken-seken sajan, Nyoman ngelidin bikas buka kéto. Tolih ja makejang dadongné. Makejang nyényé. Désané lakar uyut baan munyi anak lingsir nyényé. Ngéngkén lamun mani Nyoman ngebekin isin umahné baan Néni-Néni lénan? Béh, lakar bisa cara peken dadiné isin baléné. Nyoman sangsaya. Kitak-kituk. Nget jeg bagus gati pekakné teruna pidan nganti patpat ngelah kurenan. Mula ké i pekak madasar play boy, apa masé krana nyalanang bebadong maranén aji pangegér?
“Krana tusing ada perang setata cai anggo nyagaang déwék!!”
Nyoman ngancan tangkejut, enu pedih pekakné.
“Mimih?!” Nyoman ngancan ketug-ketug bayuné.
“Wé, Nyoman belog! Di jaman perang pidan ané nglawan musuh-musuh, ané jaga nyagaang gumi lan ngajiang déwék buka jelema biasa. Musuhé ento tedas ngenah lan i raga mesiat ngadokang wanén. Jani mesiatné nganggo cara lén. Makejangan dadi musuh tur ngelah daya patuh, kéwala muané polos kadirasa akur matimpal. Ené ané seken-seken daat kabanding masiat ané seken-seken masiat. Krana senjatané mapas angin. Tusing ngarasaang apa-apa dapetang buin mani ngutah getih, lantas matane nelik lan basangné kekeh, panyuudné nyerit lantas ngasén!”
Nyoman tusing ngerti ngenehang munyin pekakné, nanging ngaé jejeh ati.
“Tampi lan aba amanat kulawerga ené!” magumana pekakné ngraos.
Nyoman nampi buntilan kain mawarna putih kekuning-kuningan sada burem lan kumel saking makelo tusing taén maumbah. Mirib mula tusing dadi kena yéh lan sabun. Rikala buntilan kabukak tangkahné gedur-gedur, ngéndah isiné. Misi pipis merajah. Misi batu-batuan mawarna magenep. Apa kadén buin isiné.
Ujug-ujug Nyoman inget pidan dugas taén ngateh timpalné luas ngalih aji pangegér krana timpalné Ketut Lungsur makeneh ajak luh jegég timpal sekelasné. Lantas balian pangegér ento ngemaang buntilan misi pipis logam mirib cara ané baanga pekakné jani. Ketut Lungsur kadirasa Rejuna matemu dedari kagelut smara nganti ngelah panak. Tedas pesan pipisé ento meranén.
Nyoman kenyem-kenyem inget timpalné. Kerasa ginik padidi. Katlektekin buin cepok isin buntelan ento, ada keris bawak meluk lima, ada batu-batu lan apa kadén buin isiné. Mirib ené ané ngranang pekakné ngindang makeber peteng. Apija makeber boya madamar, nak galang koné sinah makejang isin guminé. Seken kabinawa!
“Apa kerisé ené ngidang ngaé tiang dadi sarjana ané dueg ngakit kapal terbang buka pagaén pak Habibi?” Nyoman ngenehang sambilanga ngusud perabot kuna ento.
“Ngudiang sing?” munyin pekakné dingeh ngrébék di kupingné Nyoman, cara nawang apa ada di kenehné Nyoman.
Nadak peluh matah ngetél neréstés uli awakné. Bayuné ngetor nyajang pesu gerapné. Apa seken ané taén dingeh uli satuan anaké di désa, apabuin satuan nanangné, sujatiné pekakné wisésa seken-seken kabinawa. Asané téknologi canggih cara janiné kondén nyidang ngadétéksi apa ané ada di keneh anak. Bisa mamaca keneh anak lén. Cutetné sesuban ngabuktiang raos pekakné ento, Nyoman sing nyidang buin makelid. Kabukti sujati pekakné mula saja-saja wisésa. Ento suba kabuktiang padidi.
“Sedek cai suba maadan sarjana kasub lan suba langkung maan jabatan ané melah, lakarang cai matemu modél pesiatan ané garjita. Pesiatan sing tan baatné anéh lan sai tepukin tusing adung ané madan mesiat. Senjata-senjata tawah nyelesek ka awak, kema-mai buka batu météor cerik ané belah-belah. Nyak dadi cundang cai? Wiadin awak cainé kena peluru cai kal tusing tawang uli dija kadén tekané?” pekak matakon sambilanga nyeledét Nyoman.
Nyoman ngikis sing suud-suud ngetor. Saja ada kéto? Nyoman sing nawang.
“Ento artiné lamun tiang ngaba perabot tenénan lakarang dadi teruna sakti aa kak?”
Pekak anggut-anggut sambilanga ngusud janggutné.
Nyoman buin nletekang és kuwud di arepné. Ngancan mulisah boya ja ulian Néni. Gagélane i Néni cundekné kapineh melah. Ipiané ibi sanja buka nak nadi. Pekakasné buka maurip, kadirasa siap aduan ané sedeng ngincer baong musuhné nganti endas musuhné ento selegek-selegek. Angkihané baat. Tuah nebek acepokan sajan “tajiné” ané kagambar baan lawatan keris mangan, musuhné ngasén tur getih anyar ngetél makembengan di natah pedésan. Nyoman kerasa gemes pesan nebek musuhné, ”musuh cangé suba bangka!” nyerit ia nglekas siap ngruyuk merkak merasa prewira.
Nuju endag surya, nyisir di galang kangin pedésan, dapetang tepuk makejang nyama braya pada sigsigan ngeling. Awak nanangné kekeh nengkayak di balé gedé pangelingina tekén méméné, adi-adi makejang, beliné, lan nyama ané lénan, ada masé nyama ulian nanangé tur nyén kadén buin bakat tingalin. Makejang sebet. Nyoman ngerasa nyesel ring déwék! Apa taji ané magambar marupa kadutan ané bakat aud tur kaentungang sing suud-suud suba mragatang atman nanangné? Apa pelih sasaran buka pinutur pekakné sekadi ‘peluru nyasar’ ané nebekin sabilang musuh ané ngentas? Petengé bas dedet. Tusing mengkeb malawat denges. Dedet ané sing nyidang ningalin encen koné timpal. Encen koné musuh.
“Nanang cainé dadi cundang, ping kudang-kudang. Nanging jani lacur tepuk nganti ngaud uripné,” buin munyin pekakné padingeh.
“Pantesné pekak nedunang aji-ajian lan pusakané ento ring i bapa,” Nyoman ngentungang sesel sing kodag-kodag.
“Nanang cainé tusing nyak nampi dadi “tameng” cara kaprawiran panglingsir i raga, pragat iteh ngitungang perabot marupa obéng, engkol, kunci tang, palu, pacul tur ané lénan anggon geginané idup,” nutur i pekak.
Nyoman mamung ulian precaya kén tusing. Kéweh ngenehang logika ané sing tedas buka lintihan anaké lingsir ané nyihnayang jelema lan sentanané dadi buka lintihan kasusun simetris buka diagram ané mabesikan dadi prebikas marupa krédépan aéng, sajan sajan aéng di alam modérn ané matuladan ring kasujatian idupé, madasar obsérvasi-obsérvasi ané Nyoman itunganga sewai-wai, tiban-tibanan anggo nglawan arus ané kuna cara unduk satuan pekakne ené. Sing cocok tekéning kenehné. Ené maadan satua modél-modél. Sing mabesikan. Sing nyak adung tekén satua jaman jani. Nanging Nyoman sing nyidang ngorahang apa? Lamun tedasang pesan nasib jelema suba titah pejalané. Tuah Widhiné ané nawang buin pidan raga mati boya ja dadi tawah. Tusing dadi matanggeh ulian sekancan perabot “gegemet” marupa pipis logam, aji-ajian, lan kadutan muah ané lénan. Widhiné tusing ngitungang jalan négosiasi. Urip ulian nyilih. Tur ané Nyoman seken-seken tawang dugas luas ngechék ka rumah sakit, data-data ané munggah di medical record rumah sakité diagnosané suba tedas gati. Sajan-sajan tedas. Nanangné kena leukemia ané sada madurgama.
Nyoman jengah. Peteng-peteng rikala bulan mati lantas kutanga joh ka tengahin segara buntilan mawarna putih kakuning-kuningan lan kumel ulian sing taén maumbah. Apang yéh pasihé acepokan ngedasang, sambil ngemigmig ia. Yéning mani buka pangraos pekakné yadiapin ia nyalanang idup suba madan suksés tur ngelah jabatan melah di kantor, serahang ring Widhiné dogén, apang élah. Praktis, tusing mikir boya-boya. Nyaké siap aduan, kuluk mapalu, macan saling tregés, manusa saling gutgut, apa nyak sing, Nyoman sing ngarunguang. Cundekné serahang makejang unduké ring Hyang Pramakawi. Ento raos ané ada di pangipiané Nyoman, laut nadiang wangsit anak lingsir. Béh, kanggoang monto malu........ Nyoman tusing makatang ngipi ané tidong-tidong, ngipi mesiat di peteng.
Senin, 31 Januari 2011
Sengpéngot Satua bawak: I Madé Sugianto

Miribang karma phalané majalan. Nyén ja engsap tekén kawitan pastika nepukin buut. Unduké ené nibénin kulawarga Putu Nonik. Uli dugas ngantén nganti ngelah pianak dadua, luh muani, tur bajang truna tusing nawang madan mulih ka jumah kurenané di Téjakula. Yadiastun ada rerainan gumi, Galungan lan Kuningan, bilih-bilih Pagerwesi cara di gumi Buléléngé. Jeg Putu Nonik ajak pianak-pianakné tusing taén mulih ka Téjakula. Jeg setata nempil jumah tuané di Legian. Kéto masé muaniné, milu nepil jumah matuané. Yén alih sulur, kurenané Putu Nonik ané madan Ketut Nonok tusing nyentana. Bilih-bilih di jumah matuané ada anak muani, pratisentana matuané. Kéwala ya takut ajak luhné, yén sing baanga mulih ka Buléléng, jeg pasti satinut.
Dugas dina Saniscara, 4 September tumbén Ketut Nonok ajak kulawargané pulang kampung. Sawiréh jumahné di Téjakula ring dina Soma 6 Septmber 2010 ada anak ngantén lan mesangih. Bilih-bilih pianakné ka dadua, ané madan Putu Wati lan Kadék Budi bareng masangih. Tiyang ané mapisaga ajak Putu Nonik di Legian maan masé uleman, raos cara janiné undangan resépsi. Tiyang luas ka Téjakula sareng kutus diri, papitu nyaman-nyamané Putu Nonik ané maumah senatah di Legian. Tiyang padidi ané anggona pisaga. Luas ka Téjakula tiyang nyarter réntcar. Semeng jam kutus sampun majalan. Seksek lidek asané awaké negak maseksek di tengah kijangé. Ngeliwatan Désa Batunya, di Baturiti nganti di Bedugul, liu rombongané utah-utah sawiréh jalané menék maimbuh liu nepukin péngkolan. Neked di sisin danau Beratané rombongané marérén, negtegang bayu apanga segeran buin bedik.
Liu rombongané meli bakso lan ‘jagung bakar’ anggon ngilangan seneb basang. Tiyang paling lén padidi, numbas ‘siomay’. Nanging lacur, dugasé numpang mobil tusing ngutah, suwud ngajeng ‘siomay’ tiyang payu mabuk, uwék-uwék. Onyang timpalé ngedékin. Suwud negtegan bayu di sisin danau Beratan sané dingin, tiyang lan rombongan ngelanturang pajalan. Uli di Pancasari nganti di Gitgit, buin timpal-timpal tiyangé seneb-seneb tur utah-utah. Ngaliwatin jalan menék tuun di Gitgit, ngantos di kota Singaraja, mara merasa luwung. Timpal-timpalé pules ngengkis. Kéto masé tiyang engsap di pejalan. Tau-tau suba neked diwangné Ketut Nonok.
Tuwun uli mobil, tiyang lan rombongan ngojog ke balé gedé kasambut bapane Ketut Nonok. Tiyang, matuané Ketut Nonok luh muani, Mé Adé, Métut, Méman, Méayan, Nang Adé kadurusang negak olih panglingsir Ketut Nonoké. Tiyang lan rombongan, asapunika taler penglingsir drika maplawa barak, ngendong, di balé gedé. Ngortoang sakancan gatra indik buut di panegaran iragané, Indonésia. Uli film mirip artis, Jero Markus ngantos Malaysia bakat anggén bantang carita. Méméné Ketut Nonok teka ngabaang kopi. Tur matakon, “tiyang makelo nénten kacunduk sareng warang. Nganti engsap inget. Ané cén warang tiyangé?”
“Nika, sané majujuk ningalin cucuné mapandes. Nika ané mabaju kebaya mewarna barak tur mabaju safari putih. Ampurayang belin ajak mbok tiyangé batisné kejokan melali mriki ke Téjakula. Yén sing ada karya, minabang tan polih galah matemu wirasa. Unduké punika, tiyang sakadi adiné nunas ampura!” sautné Nang Ade, pamané Putu Nonik.
“Inggih, tan kenapi. Baas sing taén nyang mulih nyang acepok, nganti cucu suba truna bajang, mara tawang. Akebiasan gedeg masé basangé. Ngelah pianak sing inget tekén kawitan,” saut reraman Ketut Nonoké ané luh, sambilanga nurusang nginem kopi.
Tiyang lan rombongan raris nunas kopi. Kénkén kadén suluré, Mé Adé jeg nadak sara bibihné béngor suwud nginem kopi. Tiyang lan rombongan ané lénan tusing kena. Tuwah ja uli mara teka di Téjakula, ipun ané paling liu ngelah raos, miribang kulawargané ditu ada nak jail, apa buin Ketut Nonok ajak kulawarga tusing nawang taén mulih kampung. To miribang anggoné dadalan lakar nyakitin kulawargané Putu Nonik.
Sledét tiyang, ngancan makelo ngancan nyangetan béngor bibihné Mé Adé. Buina di sisin bibihné empuk-empuk cara anak genit. Nang Adé, kurené Mén Adé, prajani ngelés bungkung tur ngidih yéh putih ané suba inem tiyang.
“Dé, idih yéh putihé anggon penawar. Bungkungé né nak mautama, man pica dugasé nangkil ka Pura Bukit Rangda di Tabanan. Né mara maadan sengpéngot, cetik ané paling kasar, gutil lelipi bungkungéné sing kénkén. Nanang lakar mategar ngubadin,” pitagih Nang Adé, tur nyemak sisan yéh putih ané nu gemel tiyang.
Cingak tiyang Nang Adé, ngelus bungkung tur nyelebang bungkungé ento di gelasé. Risamping ento, ipun masé mesuang roko akatih. Nganti cekoh-cekoh ipun dusdus andus mara suwud kemak-kemik.
“Méméné, né inem. Buin jep gén seger. Kopi ané daar mara to tuwah misi sengpéngot, cetik paling kasar, paling enduké. Né gén anggon penudané pasti seger oger mawali kajati mula,” ucap Nang Adé tur ngenjuhin yéh ané suba kajampi-jampi.
Mé Adé laut nginem yéhé ento. Sajan, empukné ngancan ilang. Sakéwala bibihné nu béngor. Dugasé nu empuk-empuk, Mé Adé naanang sakit, gargar gerger nanggehan genit. Suwud nginem yéh putihé, suwud nyakit, empuk ngancan ilang sakéwala nu bibihné béngor.
“Nah tegarang buin cepok, ada mirib mantra ané kuangan. Suba mabukti mara bedik, empuké ngancan ilang,” ucap Nang Adé tur nyemak gelasé ané nu misi yéh putih buin bedik. Buin Nang Adé mesuang roko akatih, kanyit. Kemak-kemik memantra, suba cekoh-cekoh dusdus andus mara suwud. Gelasé misi yéh laut enjuhina. Mé Adé laut nginem. Makelo ngantos, sing ada réaksi. Bibihné nu béngor.
Méméné Ketut Nonok laut teka tur nanjén ngajeng, sawiréh suba kasagiang di paon. Tiyang lan rombongan kimud, maimbuh takut lakar kena sengpéngot. Suwud ngajeng bibihé béngor. Tusing ada nak bani bangun. Onyang saling tulih, saling sledét.
“Mriki dumun ngajeng. Sampun tengai, napi malih uli semengan luas mriki, pamargi saking Legian ngantos Téjakula sinah sampun leleh, tur Batara Dalemé sampun ngrebéda. Ngiring dumun ngajeng!” piajak méméné Ketut Nonok. “Adi ten ada nyak matangi, ngiring ngajeng dumun!” imbuhné.
“Suksma, tiyang sampun numbas siomay ring Bedugul. Tiyang kantun wareg, bangiang semeton ané tiosan gén. Boya ja kenapi, tiyang ngaturang suksma!” ucap tiyang, alon alon mangdané sang matangun yadnya tan iwang penampén.
“Sampunang nak kéto, ring dija ngenah penyamabrayané yén ten nyak ngidih nasi!” pisautné. “Sampunang jejeh, ajengan diriki sami halal, nénten ja misi cetik!” imbuhné.
“Ampura, niki rombongan tiyangé sampun bibihné bengor,” saut tiyangé kabilbil.
“Yé, dong tiyang salah sasaran niki. Sayuwakti, wédangé sane kasaji wawu madaging cetik. Manahé ngencanin warang lan mantun tiyangé, dong ané tiosan keni. Ampura. Toya niki inem anggén penawar,” ucapné nunas ampura, tur ngenjuhin aqua aturiné Mé Adé.
Mé Adé sané nampi kantun sangsaya.
“Sampunang jejeh, tiyang ané mekarya pastika tiyang sampun ané nuénin penawarné. Durusang inem, apanga mawali kajati mula. Tiyang nunas sinampura santukan sampun salah sasaran!” kénten abetné méméné Ketut Nonok.
Suwud nginem yéh ané enjuhina tekén méméné Ketut Nonok, bibihné Mé Adé sayuwakti mawali kajati mula.
Sambilanga ngajak tiyang lan rombongan ka paon, ipun ngortoang sakit. Sakit ati sawiréh pianakné ané paling kitut uli suwud masakapan, nganti ngelah pianak truna bajang tusing nawang madan mulih. Sabilang rainan gumi Pagerwesi télpon setata ngorang sing baanga mulih tekéning kurenané. “Tiyang dadi nak tua, kelangen masé tekén pianak, mantu lan cucu. Nganti truna bajang, mara tiyang nawang cucu. Dong suba cucu marep kelih di pisaga,” tuturneé
Ipun taler mérbéran unduké nganti ngejinin kopiné cetik. Kenehné nguleng warangne marupa painget apanga nuturin pianakné, tusing némbahang kurenané mulih kampung, mabhakti tekéning leluhur.
“Dong tiyang lek kén semetoné di Legian, sampun nagingin wédangé cetik, maimbuh salah sasaran. Unduké niki ping banget tiyang nunas ampura. Tiyang narka, warang lan mantun tiyange sampun wayah ilmu pangléakané mawinan pianak tiyangé takut tekén somah. Ping kuda tiyang makeneh nyakitin, tusing masé ngidang. Mental, bilih-bilih ngidang ngilegang, ngenénin anak lénan sengpéngot!”.
Tabanan, Sukra Umanis 10 September 2010
Langganan:
Postingan (Atom)
